Infekcje górnego odcinka dróg oddechowych to najczęściej występujące choroby, które występują w okresie jesienno-wiosennym. Chociaż zwykle jest to klasyczne przeziębienie, niekiedy objawy wskazują na inne choroby. Dowiedz się, jak rozpoznać typowe infekcje dróg oddechowych i na czym polega skuteczne leczenie.
Jakie są przyczyny infekcji górnych dróg oddechowych?
Za infekcje górnych dróg oddechowych mogą odpowiadać zarówno wirusy, jak i bakterie. Jednak dominujące są ostre zakażenia wywoływane przez wirusy – szczególnie atakujące błony śluzowe nosa, zatok przynosowych, gardła i migdałków podniebiennych [1]. Szacuje się, że odpowiadają one za ok. 50-60% zakażeń pozaszpitalnych [2].
Natomiast za zakażenia bakteryjne odpowiada przede wszystkim S. pyogenes (paciorkowiec β-hemolizujący grupy A – PBHA). Znacznie rzadziej dochodzi do zakażeń paciorkowcami grup C i G, M. pneumoniae czy C. pneumoniae [2].
Zakażenia górnych dróg oddechowych – rodzaje
Do zakażeń górnego odcinka dróg oddechowego należą przede wszystkim infekcje wirusowe, takie jak np. zapalenie ucha środkowego, zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, zapalenie gardła i migdałków podniebiennych, grypa. Natomiast bakteryjne zapalenie to głównie angina paciorkowcowa.
Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych
Ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych (OZNZ) to efekt stanu zapalnego obejmującego zatoki przynosowe oraz jamę nosa. Choroba objawia się przede wszystkim nieżytem nosa oraz suchym kaszlem. W kolejnych dniach katar może stać się gęstszy i przybrać zielonkawą barwę [2].
Niekiedy może dojść do nadkażenia bakteryjnego, o czym świadczy zwykle wysoka gorączka, silny ból (ucisk) w części twarzowej głowy, nieprzyjemny zapach z ust [2].
Ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych
Ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych (OZMG) wywołują głównie rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy [2, 3]. Objawy zapalenia gardła i migdałków to m.in. pogorszenie samopoczucia, osłabienie, ból gardła, ból głowy [3]. Tej infekcji wirusowej towarzyszą też symptomy typowe dla przeziębienia, np. kaszel, zatkany nos, powiększenie okolicznych węzłów chłonnych [2].
Objawy OZMG ustępują stopniowo – zwykle po 3-4 dniach choroby [2].
Grypa
Grypa to infekcja wirusowa, która charakteryzuje się dużą zakaźnością. Zwykle ma dość łagodny przebieg, jednak niektóre grupy pacjentów (np. z chorobami współistniejącymi) są narażone na cięższe objawy oraz możliwość powikłań [4].
Typowe objawy to m.in. wysoka gorączka, bóle mięśni i głowy, ból gardła, suchy kaszel, niewielki katar, bóle w klatce piersiowej. Warto jednak mieć świadomość, że grypa u dzieci może dawać nieco inne symptomy. Często są to: zmienione zachowanie, senność, brak apetytu, wymioty [2].
Ostre zapalenie ucha środkowego
Ostre zapalenie ucha środkowego to stan zapalny błony śluzowej przestrzeni ucha środkowego, któremu towarzyszą objawy infekcji górnych dróg oddechowych [2]. Typowe symptomy to m.in. [5]:
- silny ból ucha,
- wysoka gorączka,
- ropny wyciek z ucha.
Z powodu powstania zmian sprzyjających kolonizacji przez bakterie, większe jest ryzyko rozwoju zakażenia wirusowo-bakteryjnego [2].
Jak rozpoznać choroby górnych dróg oddechowych?
W przypadku infekcji wirusowych objawy są bardzo podobne, co utrudnia rozpoznanie. Katar, ból gardła czy podwyższona temperatura ciała mogą mieć różne przyczyny, dlatego warto poznać czynniki różnicujące.
Porównanie objawów i cech infekcji górnych dróg oddechowych [2].
Cecha / Objaw
OZNZ
OZGM
Grypa
OZUŚ
Początek choroby
Stopniowy
Zwykle nagły
Nagły
Po infekcji dróg oddechowych
Gorączka
Rzadko lub niska
Częsta
Wysoka
Występuje
Katar
Często, początkowo wodnisty
Tak
Może występować
Może towarzyszyć
Kaszel
Częsty
Tak
Tak, suchy
Może się pojawić
Ból głowy
Częsty, przy pochylaniu
Rzadko
Częsty
Sporadyczny
Ból ucha
Możliwy
Brak
Brak
Objaw dominujący
Zmiany w gardle
Niewielkie zaczerwienienie
Silne zaczerwienienie
Umiarkowane
Brak
Infekcje górnego odcinka dróg oddechowych lekarz zwykle rozpoznaje na podstawie wywiadu medycznego oraz badania przedmiotowego [2].
Na czym polega leczenie infekcji górnych dróg układu oddechowego?
Infekcje wirusowe górnego odcinka dróg oddechowych zwykle mają charakter samoograniczający się, dlatego w większości przypadków wystarczy leczenie objawowe. Antybiotykoterapia nie jest zasadna [1].
W zależności od objawów można stosować:
- leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, np. paracetamol, ibuprofen [2];
- leki obkurczające naczynia błony śluzowej nosa – na katar i zatkany nos [2];
- leki na kaszel – np. z rodziny Deflegmin w przypadku trudności z odkrztuszaniem wydzieliny [6].
W większości przypadków infekcje górnego odcinka układu oddechowego mają charakter ostry, a do pełnego wyzdrowienia dochodzi w dość krótkim czasie [7]. W razie przedłużania się objawów, należy ponownie skontaktować się z lekarzem – infekcje u niektórych osób maja tendencję do nawracania.
Źródła
- Fedorczyk A. Skuteczne i bezpieczne łagodzenie objawów w infekcjach dróg oddechowych. Medical Tribune. 1/2023.
- Fal A, Babicki M, Brożek-Mądry E, et al. Diagnostyka i leczenie wybranych infekcji oraz stanów zapalnych dróg oddechowych. Wytyczne dla lekarzy POZ. Lekarz POZ. 2021;7(5).
- Zagor M. Zapalenie gardła i migdałków. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-jamy-ustnej-i-gardla/show.html?id=106167 (dostęp: 5.02.2026).
- Makowiec-Dyrda M, Tomasik T, Windak A, et al. Zapobieganie, rozpoznawanie i leczenie grypy: Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce (2019). Kraków: Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce; 2019.
- Wiercińska M. Ostre i przewlekłe zapalenie ucha środkowego: przyczyny, objawy i leczenie. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-uszu/177491,ostre-zapalenie-ucha-srodkowego (dostęp online: 5.02.2026).
- Witryna: https://www.deflegmin.pl/ (dostęp online: 5.02.2026).
- Lange J, Marczak H. Infekcje dróg oddechowych u dzieci. Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/ukladoddechowy/137909,infekcje-drog-oddechowych-u-dzieci (dostęp online: 5.02.2026).