Reumatoidalne zapalenie stawów to choroba, która wpływa nie tylko na stawy, ale na codzienne funkcjonowanie całego organizmu. Jej leczenie powinno być kompleksowe i obejmować zarówno farmakoterapię, jak i modyfikację diety i stylu życia. Sprawdź, jakie codzienne nawyki mają znaczenie we wspomaganiu terapii RZS i jak je wykorzystać.
Codzienne nawyki a przebieg RZS
Ponieważ pewne czynniki zewnętrzne predysponują do rozwoju reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), ich minimalizacja może zmniejszyć ryzyko zachorowania, wspomóc łagodzenie objawów oraz ograniczyć częstość zaostrzeń. Do najważniejszych czynników środowiskowych, które mają znaczenie w etiopatogenezie RZS i które warto ograniczyć, należą m.in. [1]:
- palenie tytoniu,
- długotrwały stres,
- niewłaściwa dieta,
- intensywny wysiłek fizyczny,
- niewłaściwa higiena jamy ustnej.
Jaka dieta w RZS?
Właściwie zbilansowana dieta to naturalne wsparcie terapii RZS. Choć nie istnieje jeden schemat żywieniowy leczący RZS, liczne badania wskazują, że odpowiedni dobór produktów może zmniejszać aktywność choroby i łagodzić jej objawy [2].
Włącz do diety ryby
W diecie przy RZS powinny znaleźć się tłuste ryby morskie, np. łosoś, makrela, sardynki czy tuńczyk. Stanowią one źródło kwasów omega-3, które wykazują właściwości przeciwzapalne poprzez redukcję markerów stanu zapalnego (CRP i interleukina-6). Ich długotrwałe spożycie ma także znaczenie w profilaktyce, przyczyniając się do obniżenia ryzyka wystąpienia RZS [2].
Zadbaj o odpowiednią ilość warzyw i owoców
Warzywa i owoce dostarczają antyoksydanty, które chronią komórki przed uszkodzeniem przez wolne rodniki i wspierają układ odpornościowy. Korzystne jest spożycie 500-700 g warzyw i 300-500 g owoców dziennie, szczególnie bogatych w antocyjany i karotenoidy (np. szpinak, brokuły, borówki, maliny) [2].
Postaw na rośliny strączkowe
Rośliny strączkowe (np. fasola, soczewica, ciecierzyca czy soja) stanowią wartościowe źródło białka roślinnego i jednocześnie dostarczają wielu związków o właściwościach antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych. Zawarty w nich kwas foliowy, magnez, potas, żelazo i cynk wspierają m.in. prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, mięśniowego i odpornościowego [2].
Zwiększ podaż błonnika pokarmowego
Błonnik pokarmowy uczestniczy w modulowaniu stanu zapalnego – jego odpowiednia ilość w diecie wiąże się z obniżeniem stężenia CRP.
Postaraj się zastąpić jasne pieczywo produktami pełnoziarnistymi, sięgaj po płatki owsiane z dodatkiem orzechów i suszonych owoców, a także wybieraj grube kasze (np. kaszę gryczaną, jęczmienną czy pęczak), zamiast ziemniaków. Uzupełnieniem jadłospisu może być również makaron pełnoziarnisty i brązowy ryż [2].
Unikaj produktów wysoko przetworzonych
W codziennym żywieniu stawiaj na produkty o prostym składzie, pozbawione konserwantów, sztucznych barwników i aromatów, a także ograniczaj spożycie żywności typu fast food. Produkty wysoko przetworzone, w tym słodycze, chipsy, paluszki i gotowe przekąski, dostarczają znacznych ilości tłuszczów trans, które sprzyjają nasileniu reakcji zapalnych [2].
Rozważ suplementację
W niektórych przypadkach korzystne może być uzupełnienie diety poprzez suplementację. Na rynku dostępne są liczne preparaty zawierające powszechnie stosowane składniki, takie jak [3]:
- kolagen – białko budulcowe wielu tkanek w ludzkim ciele (składnik m.in. preparatu 4Flex),
- siarczan chondroityny – naturalny składnik chrząstki stawowej,
- glukozamina – aminocukier niezbędny do syntezy chrząstki,
- kwas hialuronowy – substancja obecna w płynie stawowym,
- wapń i witamina D – jako wsparcie dla zdrowia kości.
Aktywność fizyczna przy RZS?
Aktywność fizyczna u osób z reumatoidalnym zapaleniem stawów jest jednym z uzupełniających elementów postępowania niefarmakologicznego i powinna być traktowana jako stała część rehabilitacji. Odpowiednio dobrany ruch poprawia siłę i masę mięśniową, ogranicza odkładanie tkanki tłuszczowej, wspiera układ krążenia i oddech, a przy tym nie nasila stanu zapalnego ani nie uszkadza stawów.
Ćwiczenia powinny mieć charakter regularny, umiarkowany i być dostosowane do aktualnej aktywności choroby. Warto łączyć trening aerobowy (np. szybki marsz, jazdę na rowerze, ćwiczenia w wodzie czy nordic walking) z treningiem oporowym wzmacniającym duże grupy mięśni. Uzupełnienie stanowią ćwiczenia zwiększające zakres ruchu w stawach oraz ćwiczenia rozciągające, które pomagają zapobiegać przykurczom i deformacjom. W okresach zaostrzeń bezpieczną formą aktywności są ćwiczenia izometryczne. Warto popracować także nad koordynacją i równowagą, ponieważ osoby z RZS są bardziej narażone na upadki.
Cały program ruchowy powinien być indywidualnie dobrany, uwzględniać ochronę stawów i unikanie nieprawidłowych kompensacji, dlatego zawsze warto omówić go fizjoterapeutą [4].
Artykuł na zlecenie marki 4flex
Źródła
- Jura-Półtorak, A., Olczyk, K. (2011). Aktualne poglądy na etiopatogenezę reumatoidalnego zapalenia stawów. In Annales Academiae Medicae Silesiensis (Vol. 65, No. 4). Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach.
- Wnęk D., Produkty żywnościowe pomocne w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, Medycyna Praktyczna, witryna internetowa: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/132476,produkty-zywnosciowe-pomocne-w-leczeniu-reumatoidalnego-zapalenia-stawow [Dostęp online: 03.02.2026]
- Stępień K., Suplementy diety w ortopedii, Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/298701,suplementy-diety-w-ortopedii [Dostęp online: 03.02.2026]
- Dzięcioł-Anikiej Z., Kaniewska K., Chilińska-Kopko E., Kopko Sz., Łukaszewicz A., Aktywność fizyczna w profilaktyce chorób reumatycznych, Klinika Rehabilitacji, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Klinika Kardiologii Inwazyjnej z OIOK i Pracownią Hemodynamiki, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku.